Ook zonder testament blijft de langstlevende partner tegenwoordig verzorgd achter. Laten we voor het gemak zeggen dat dit de vrouw is, dat praat makkelijker. Dankzij de wettelijke verdeling krijgt de vrouw alle goederen uit de nalatenschap. De kinderen krijgen slechts een vordering op hun moeder.

Voorbeeld

Man en vrouw met twee kinderen zijn in gemeenschap van goederen gehuwd en hebben een vermogen van € 300.000. Bij overlijden van de man vererft € 150.000 (de andere helft is namelijk van de vrouw). De vrouw en twee kinderen erven ieder € 50.000. Het aandeel van de vrouw valt in de grote vrijstelling van € 650.000. Het aandeel van de kinderen is na aftrek van € 20.000 vrijstelling  belast met 10%. Ieder kind betaalt € 3.000 aan erfbelasting. Na overlijden van de vrouw erven de kinderen € 150.000 + € 50.000 = € 200.000. De kinderen betalen over hun deel van € 100.000 na aftrek van € 20.000 vrijstelling wederom 10% erfbelasting, derhalve € 8.000 per kind.

Deze heffing kan voorkomen worden door in het testament een legaat voor de kleinkinderen op te nemen tot het bedrag van de vrijstelling van € 20.000 per kleinkind. Dit bedrag hoeft niet meteen te worden betaald maar leidt wel tot een besparing van € 2.000 per kleinkind.

Het vermogen van de langstlevende kan verder worden verlaagd door in het testament op te nemen een afvullegaat en ‘renteventiel’. Het legaat (en rentebeding) kan worden gebruikt om de hoge vrijstelling van de langstlevende beter te benutten. Het rentebeding (de rente die de langstlevende betaalt over de schuld aan de kinderen) zorgt ervoor dat het vermogen van de langstlevende verder wordt uitgehold.

Als het vermogen van de ouders versneld moet worden afgebouwd, bijvoorbeeld in verband met de hoge eigen bijdrage bij opname in een verzorgingstehuis, kan de eigen woning tegen WOZ-waarde worden verkocht aan de kinderen. Op deze vordering kunnen de ouders vervolgens schenkingen doen zodat de vordering (in een aantal jaren) wordt kwijtgescholden.

Tijdig vermogen wegschenken in combinatie met een (flexibel) testament bespaart erfbelasting.